Төсөл 2020.08.31ний байдлаар

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН ХУУЛЬ

 

 

2020 оны … дугаар сарын … -ны өдөр   Улаанбаатар хот

 

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ГАДААД БОДЛОГЫН

НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУХАЙ

 

 

НЭГДҮГЭЭР БҮЛЭГ

НИЙТЛЭГ ҮНДЭСЛЭЛ

 

1 дүгээр зүйл. Хуулийн зорилт

1.1. Энэ хуулийн зорилт нь Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогыг тодорхойлох, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих, тайлагнах үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж, түүнтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино.

 

2 дугаар зүйл. Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хууль тогтоомж

2.1. Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хууль тогтоомж нь Монгол Улсын Үндсэн хууль[1], Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хууль[2], Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль[3], Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хууль[4], Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хууль[5], Дипломат албаны тухай хууль[6], Олон улсын гэрээний тухай хууль[7], энэ хууль болон тэдгээртэй нийцүүлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бүрдэнэ.

 

3 дугаар зүйл. Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үндсэн зарчим

3.1. Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд дараахь зарчмыг баримтална:

3.1.1. үндэсний язгуур ашиг сонирхлыг дээдлэх;

3.1.2. гадаад бодлого тогтвортой, залгамж чанартай байх;

3.1.3. гадаад бодлого нэгдмэл, харилцан уялдаатай байх;

3.1.4. бодит, үнэн зөв мэдээллээр хангах;

3.1.5. хариуцлагатай байх.

 

4 дүгээр зүйл. Хуулийн нэр томьёоны тодорхойлолт

4.1. “Монгол Улсын төрийн гадаад бодлого” (цаашид “гадаад бодлого” гэх) гэж Монгол Улсын Их Хурлаас тодорхойлсон гадаад улс, олон улсын байгууллагатай харилцах, олон улсын харилцаанд оролцох зорилго, зарчим, чиглэл, байр суурийг;

4.2. “гадаад бодлогын нэгдмэл байдал” гэж гадаад бодлогыг Монгол Улсын Үндсэн хууль болон бусад хууль тогтоомжид нийцүүлэн харилцан уялдаатай тодорхойлох, хэрэгжүүлэх нөхцөл бүрдсэн байхыг;

 

4.3. “гадаад арга хэмжээ” гэж гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэхэд чиглэсэн шийдвэр гаргах, айлчлал, уулзалт, яриа хэлэлцээ хийх, олон улсын болон байгууллага хоорондын гэрээ байгуулах, олон улсын арга хэмжээг зохион байгуулах, оролцох, байр суурь илэрхийлэх, захидал, илгээлт, ноот бичиг солилцох зэрэг үйл ажиллагааг.

 

5 дугаар зүйл. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах

5.1. Дараахь албан тушаалтан холбогдох хуулиар тогтоосон бүрэн эрхээ хэрэгжүүлэхдээ гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үүрэгтэй:

5.1.1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч;

5.1.2. Монгол Улсын Их Хурлын дарга;

5.1.3. Монгол Улсын Ерөнхий сайд;

5.1.4. Монгол Улсын Их Хурлын гишүүн;

5.1.5. Засгийн газрын гишүүн;

5.1.6. Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн нарийн бичгийн дарга;

5.1.7. дэд сайд, төрийн нарийн бичгийн дарга;

5.1.8. аймаг, нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга, Засаг дарга.

5.2. Гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага нь гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагааг мэргэжлийн удирдлагаар хангах, уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ.

5.3. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг сахиж, гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагыг шаардлагатай мэдээллээр хангах үүрэгтэй.

 

6 дугаар зүйл. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлын үндэс

          

            6.1. Монгол Улсын Их Хурлаас баталсан Гадаад бодлогын үзэл баримтлал нь гадаад бодлогын нэгдмэл байдлын үндэс болно.

 

 

ХОЁРДУГААР БҮЛЭГ

ГАДААД БОДЛОГЫГ ТОДОРХОЙЛОХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ НЭГДМЭЛ БАЙДАЛ

 

7 дугаар зүйл. Гадаад бодлогыг тодорхойлох үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах

7.1. Гадаад бодлого, түүнд оруулах өөрчлөлтийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага холбогдох эрх бүхий байгууллагатай зөвшилцөн боловсруулж, зохих журмын дагуу батлуулна.

7.2. Төрийн эрх бүхий байгууллага болон энэ хуулийн 5.1.1-5.1.6-д заасан албан тушаалтан гадаад бодлогын асуудлаар санал, санаачлага гаргах бол гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлж, шийдвэрлүүлнэ.

7.3. Энэ хуулийн 5.1.8-д заасан албан тушаалтан гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад тухайн засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны асуудлаар санал, санаачлага гаргаж болно.

 

8 дугаар зүйл. Гадаад бодлогын байр суурийг тодорхойлох, илэрхийлэх

8.1. Гадаад бодлогын хүрээнд гадаад улс, олон улсын байгууллагатай харилцах, олон улсын харилцааны тодорхой асуудлаар баримтлах байр суурийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага тодорхойлно.

8.2. Энэ хуулийн 8.1-д заасны дагуу тодорхойлсон гадаад бодлогын байр суурийг дараахь албан тушаалтан илэрхийлнэ:

8.2.1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч;

8.2.2. Монгол Улсын Их Хурлын дарга;

8.2.3. Монгол Улсын Ерөнхий сайд;

8.2.4. гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүн;

8.2.5. Монгол Улсаас гадаад улсад болон олон улсын байгууллагын дэргэд  суугаа дипломат төлөөлөгчийн газрын тэргүүн.

8.3. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Монгол Улсын Ерөнхий сайд, гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн Засгийн газрын гишүүний даалгаснаар төрийн эрх бүхий албан тушаалтан гадаад бодлогын байр суурийг илэрхийлж болно.

8.4. Төрийн байгууллага, албан тушаалтан гадаад бодлогын асуудлаар энэ хуулийн 8.1-д заасны дагуу тодорхойлсон гадаад бодлогын байр суурийг чанд баримтална.

 

ГУРАВДУГААР БҮЛЭГ

ГАДААД БОДЛОГЫГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ НЭГДМЭЛ БАЙДАЛ

 

9 дүгээр зүйл. Төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээг зохион байгуулах

9.1. Төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээ нь энэ хуулийн 5.1.1-5.1.3-т заасан төрийн албан тушаалтанд хамаарна.

9.2. Төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний хэлбэр, түвшин, ангиллыг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага дипломат шугамаар тохиролцож тогтооно.

9.3. Төрийн дээд түвшинд айлчлал хэрэгжүүлэх, олон улсын хуралд оролцохтой холбоотой гадаад арга хэмжээг зохион байгуулахад гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага дараахь чиг үүрэгтэй:

9.3.1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн Тамгын газар, Улсын Их Хурлын Тамгын газар, Засгийн газрын Хэрэг эрхлэх газартай зөвшилцөн дараа жилийн төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний төлөвлөгөө боловсруулж, жил бүрийн 12 дугаар сарын 15-ны дотор зохих журмын дагуу батлуулах;

9.3.2. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний бэлтгэл ажлыг хариуцан гүйцэтгэх;

9.3.3. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний үеэр баримтлах үндсэн чиглэл, уулзалт, яриа хэлэлцээний сэдэв зэрэг баримт бичгийн төслийг боловсруулах, зохих журмын дагуу батлуулах;

9.3.4. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний үеэр уулзалт, яриа хэлэлцээ хийх, үг хэлэх, олон улсын гэрээ байгуулах зэрэг албан ёсны арга хэмжээг зохион байгуулах;

9.3.5. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээнд оролцох төлөөлөгчдийн бүрэлдэхүүнийг тодорхойлох;

9.3.6. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний дүнгийн талаар олон нийтэд мэдээлэх;

9.3.7. төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний дүнг зохих журмын дагуу хэлэлцүүлж, холбогдох шийдвэрийг хэрэгжүүлэх ажлыг зохион байгуулах.

9.4. Энэ хуулийн 5.1.1-5.1.3-т заасан төрийн албан тушаалтан төрийн дээд түвшний гадаад арга хэмжээний үеэр энэ хуулийн 9.3.3-т заасны дагуу баталсан үндсэн чиглэл, уулзалт, яриа хэлэлцээний сэдвийг чанд баримтална.

9.5. Энэ хуулийн 5.1.1-5.1.3-т заасан төрийн албан тушаалтны энэ хуулийн 9.3-т зааснаас бусад гадаад арга хэмжээг зохион байгуулахдаа гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн болон холбогдох төрийн захиргааны төв байгууллагын оролцоог хангана.

 

10 дугаар зүйл. Бусад гадаад арга хэмжээг зохион байгуулах

10.1. Энэ хуулийн 5.1.4-5.1.8-д заасан төрийн албан тушаалтан гадаад арга хэмжээг хэрэгжүүлэхдээ гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагын саналыг урьдчилан авсан байна.

10.2. Энэ хуулийн 5.1.4-5.1.8-д заасан төрийн албан тушаалтан гадаад арга хэмжээг хэрэгжүүлэхдээ дараахь үүрэгтэй:

10.2.1. харьяалах дээд шатны байгууллага, удирдах албан тушаалтны шийдвэр, батлагдсан удирдамжийн дагуу гадаад арга хэмжээг хэрэгжүүлэх;

10.2.2. гадаад улс, олон улсын байгууллагын болон гадаадын хандивлагч, хөрөнгө оруулагчийн төлөөлөлтэй уулзалт, яриа хэлэлцээ хийсэн тохиолдолд тэмдэглэл үйлдэж, албажуулах;

10.2.3. гадаад улс, олон улсын байгууллагад захидал илгээхдээ гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаар дамжуулан хүргүүлэх;

10.2.4. гадаад арга хэмжээг хэрэгжүүлснээс хойш ажлын 7 хоногийн дотор холбогдох илтгэх хуудас, уулзалтын тэмдэглэл, солилцсон захидлыг дээд шатны байгууллага, удирдах албан тушаалтанд танилцуулж, хувийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад хүргүүлэх;

10.2.5. харьяа доод шатны байгууллага, албан тушаалтныг гадаад арга хэмжээнд оролцуулахдаа холбогдох шийдвэр, удирдамжаар хангаж, хэрэгжилтэд хяналт тавих;

10.3. Энэ хуулийн 10.2.4-т заасан илтгэх хуудас, уулзалтын тэмдэглэл, солилцсон захидалд гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага шаардлагатай тохиолдолд дүгнэлт хийж, зөвлөмж хүргүүлэх бөгөөд холбогдох төрийн байгууллага, албан тушаалтан зөвлөмжийг хэрэгжүүлж ажиллана.

10.4. Энэ хуулийн 5.1.4-5.1.8-д заасан төрийн албан тушаалтан энэ хуулийн 10.2.1-д заасны дагуу батлагдсан удирдамжийг чанд баримтална.

10.5. Байгууллага хоорондын гэрээний төслийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаар хянуулж, байгуулснаас хойш 14 хоногийн дотор бүртгүүлнэ. Бүртгүүлсэн гэрээг хүчин төгөлдөр гэж тооцно.

 

 

ДӨРӨВДҮГЭЭР БҮЛЭГ

БУСАД ЗҮЙЛ

11 дүгээр зүйл. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах

11.1. Гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавьж, зохих журмын дагуу тайлагнана.

11.2. Төрийн байгууллага тухайн жилийн гадаад арга хэмжээний тайланг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад дараа жилийн 1 дүгээр сарын 31-ний өдрийн дотор хүргүүлнэ.

11.3. Гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага Монгол Улсын гадаад харилцааны нэгдсэн тайлан гаргаж, дараа жилийн 3 дугаар сарын 1-ний өдрийн дотор Засгийн газарт санал, дүгнэлтийн хамт танилцуулна.

11.4. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах журмыг Засгийн газар батална.

 

12 дугаар зүйл. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хууль тогтоомж зөрчигчид хүлээлгэх хариуцлага

12.1. Гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага энэ хуулиар хүлээсэн үүргээ биелүүлээгүй албан тушаалтанд зохих хариуцлага хүлээлгэх саналыг төрийн эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтанд тавьж шийдвэрлүүлнэ.

12.2. Энэ хуулийн 12.1-д заасан саналыг хүлээн авсан төрийн эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтан тухайн саналыг холбогдох хууль тогтоомжийн дагуу шийдвэрлэж, энэ тухайгаа гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад мэдэгдэнэ.

12.3. Төрийн эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтны баталсан шийдвэр, үндсэн чиглэл, удирдамжийг зөрчсөн, эсхүл шийдвэр, үндсэн чиглэл, удирдамжгүйгээр гадаад бодлогын асуудлаар байр суурь илэрхийлсэн, гадаад арга хэмжээг хэрэгжүүлсэн нь тухайн албан тушаалтанд хариуцлага хүлээлгэх үндэслэл болох бөгөөд уг үйлдлийн улмаас төрд учруулсан хохирлыг буруутай албан тушаалтнаар нөхөн төлүүлнэ.

 

13 дугаар зүйл. Хууль хүчин төгөлдөр болох

13.1. Энэ хуулийг 2020 оны … дугаар сарын … -ны өдрөөс эхлэн дагаж мөрдөнө.

 

 

ГАРЫН ҮСЭГ

 

[1] Монгол Улсын Үндсэн хууль – “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 1992 оны №1.

[2] Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хууль- “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 1993 оны №3.

[3] Монгол Улсын Их Хурлын тухай хууль- “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 2020 оны №22.

[4] Монгол Улсын Засгийн газрын тухай хууль – “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 1993 оны №3.

[5] Үндэсний аюулгүй байдлын тухай хууль- “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 2002 оны №3.

[6] Дипломат албаны тухай хууль – “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 2000 оны №39.

[7] Олон улсын гэрээний тухай хууль – “Төрийн мэдээлэл” эмхэтгэлийн 2017 оны №2.

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ГАДААД БОДЛОГЫН

НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙН

ҮР НӨЛӨӨНИЙ ҮНЭЛГЭЭНИЙ ТАЙЛАН

 

Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн төслийн үр нөлөөний үнэлгээг Засгийн газрын 2016 оны 59 дүгээр тогтоолын 3 дугаар хавсралтаар баталсан “Хууль тогтоомжийн төслийн үр нөлөөг үнэлэх аргачлал(цаашид “аргачлал” гэх)-ын дагуу хийж гүйцэтгэв.

 

Хуулийн төслийн үр нөлөөний үнэлгээний зорилт нь хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлж, хуулийн төслийн давхардал, хийдэл, зөрчлийг арилган хуулийг хэрэглэхэд ойлгомжтой, хэрэгжих боломжтой байдлаар боловсруулах, улмаар хуулийн төслийн чанарыг сайжруулахад чиглэсэн зөвлөмж өгөхөд оршино.

 

Хуулийн төслийн үр нөлөөний үнэлгээг аргачлалын 1.4-т заасан дараахь үе шатын дагуу хийж гүйцэтгэлээ:

(1) шалгуур үзүүлэлтийг сонгох;

(2) хуулийн төслөөс үр нөлөөг нь тооцох хэсгээ тогтоох;

(3) шалгуур үзүүлэлтэд тохирох шалгах хэрэгслийн дагуу үр нөлөөг тооцох;

(4) үр дүнг үнэлэх, зөвлөмж өгөх.

 

 

Нэг. Хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлэх шалгуур үзүүлэлтийг сонгосон

байдал

 

Тус үнэлгээний ажлыг хийж гүйцэтгэхдээ хуулийн төслийн зорилго, хамрах хүрээ, зохицуулах асуудалтай уялдуулан аргачлалын 2-т дурдсан 6 шалгуур үзүүлэлтээс дараахь 5 шалгуур үзүүлэлтийг сонголоо:

(1) зорилгод хүрэх байдал;

(2) практикт хэрэгжих боломж;

(3) ойлгомжтой байдал;

(4) хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал;

(5) харилцан уялдаа.

Хуулийн төсөл нь улсын төсөвт нөлөө үзүүлэхгүй, нэмэлт төсөв, зардал шаардахгүй тул “зардал” гэсэн шалгуур үзүүлэлтийг сонгоогүй болно.

1.1. “Зорилгод хүрэх байдал”-ын хүрээнд хуулийн төсөл нь үзэл баримтлалд тусгасан хуулийн төслийг боловсруулах болсон үндэслэл, шаардлагад нийцсэн эсэх, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах зорилтод хүрэх боломжтой эсэхийг үнэлэв.

 

1.2. “Практикт хэрэгжих боломж”-ийн хүрээнд хуулийг хэрэгжүүлэх этгээд байгаа эсэхийг үнэлэв.

 

1.3. “Ойлгомжтой байдал”-ын хүрээнд хуулийн төсөл нь түүнийг хэрэглэх, хэрэгжүүлэх этгээдийн хувьд ойлгомжтой, логик дараалалтай боловсруулагдсан эсэх, Хууль тогтоомжийн тухай хуульд заасан шаардлагыг хангасан эсэхийг үнэлэв.

 

1.4. “Хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал”-ын хүрээнд хуулийн төслийн тодорхой этгээдүүдэд үүрэг хүлээлгэсэн зохицуулалтыг тэдгээр этгээдүүд хүлээн зөвшөөрөх эсэхийг үнэлэв.

 

1.5. “Харилцан уялдаа”-ны хүрээнд хуулийн төсөл нь бусад хууль тогтоомжтой нийцсэн эсэхийг аргачлалд заасан асуултад хариулах байдлаар үнэлэв.

 

 

Хоёр. Хуулийн төслөөс үр нөлөөг үнэлэх хэсгийг сонгож, үнэлэх

хэрэгслийг тогтоосон байдал

 

Хуулийн төсөл нь 4 бүлэг, 13 зүйлтэй:

– 1 дүгээр бүлэг нь хуулийн зорилт, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах хууль тогтоомж, үндсэн зарчим, хууль үйлчлэх субьектуудын чиг үүрэг, нэр томъёог тодорхойлно;

– 2 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг боловсруулах үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах зохицуулалтыг тусгана;

– 3 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах зохицуулалтыг тусгана;

– 4 дүгээр бүлэг нь гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах журам, хууль тогтоомж зөрчигчид хүлээлгэх хариуцлагыг тодорхойлно.

Аргачлалын 3-т заасны дагуу хуулийн төслөөс үр нөлөөг үнэлэх хэсгийг сонгож, мөн аргачлалын 4-т заасны дагуу шалгуур үзүүлэлтэд тохирох үнэлэх хэрэгслийг тогтоосон байдлыг доор үзүүлэв.

 

Д/д Шалгуур үзүүлэлт Үр нөлөөг үнэлэх хэсэг Үнэлэх хэрэгсэл
1. Зорилгод хүрэх байдал Үзэл баримтлал, төсөл Дүн шинжилгээ хийх
2. Практикт хэрэгжих боломж Төслийн 5 дугаар зүйл Дүн шинжилгээ хийх
3. Ойлгомжтой байдал Төсөл бүхэлдээ Дүн шинжилгээ хийх
4. Хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал Төслийн 5 дугаар зүйл Судалгаа хийх
5. Харилцан уялдаа Төсөл бүхэлдээ Асуултад хариулах

 

 

 

Гурав. Хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлсэн байдал

3.1. Зорилгод хүрэх байдал. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн хүрээнд хуулийн төсөл нь үзэл баримтлалд тусгасан хуулийн төслийг боловсруулах болсон үндэслэл, шаардлагад нийцсэн эсэх, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах зорилтод хүрэх боломжтой эсэхийг үзэл баримтлал болон хуулийн төслийг харьцуулан дүн шинжилгээ хийж үнэлэв.

  • Төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн үзэл баримтлалаас харвал хуулийн төсөл боловсруулах үндэслэл, шаардлага нь дор дурдсанаар тодорхойлогдож байна.

Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын 3.1.1.1-д “Төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх, гадаад харилцаанд үндэсний ашиг сонирхлыг дээдлэх зарчмыг тууштай хэрэгжүүлнэ”, 3.3.3.5-д “төв, орон нутгийн бүх түвшинд үндэсний нийтлэг ашиг сонирхол, төрийн бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг дээдэлнэ” гэж, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалын 1.5-д “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангаж, залгамж чанарыг хадгална. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, төрийн захиргааны захиргааны болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн гадаад харилцааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих үүргийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага гүйцэтгэнэ” гэж тус тус заасан.

Монгол Улсын Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах хэрэгцээ, шаардлага байгааг харгалзан үзэж, төрийн гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэхэд “нэг цонх”-ны зарчмыг баримтлахад чиглэсэн бодлого, шийдвэрийг удаа дараа гаргаж ирсэн.

Тухайлбал, Засгийн газар 1996 онд “Гадаад хамтын ажиллагааны зохицуулалтыг сайжруулах тухай” 321 дүгээр тогтоол, 2010 онд “Гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдсэн зохицуулалтыг сайжруулах тухай” 162 дугаар тогтоол, 2013 онд “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах журам батлах тухай” 169 дүгээр тогтоол, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл 2013 онд “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг сайжруулах тухай” 01/01 дүгээр зөвлөмж, 2014 онд “Олон улсын гэрээ байгуулах үйл ажиллагааг сайжруулах тухай” 46/26 дугаар зөвлөмж гаргасан.

Эдгээр тогтоол, зөвлөмжид төрийн байгууллагын албан тушаалтан эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөл, шийдвэргүйгээр урьдчилан төлөвлөгдөөгүй гадаад айлчлал, арга хэмжээ зохион байгуулах, яриа хэлэлцээ хийх, гэрээ байгуулах зэрэг төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх зарчимд харшилсан үйлдлийг таслан зогсоох, гадаад харилцааг уялдаатай хөгжүүлж, үр өгөөжийг нь нэмэгдүүлэх зохицуулалтыг тусгасан юм.

Гэвч төв, орон нутгийн албан тушаалтнууд, ялангуяа дээд, дунд шатны албан тушаалтнуудаас гадаадын албаны болон аж ахуйн ашиг сонирхлын зөрчил үүсгэх хүмүүстэй ямар ч уялдаа зохицуулалтгүйгээр ажил төрлийн уулзалт хийх, хувийн холбоо тогтоох, үндэсний ашиг сонирхол болон улс хоорондын харилцаанд хор хохирол учруулахуйц асуудал ярих, гадаадын улс, компанийн байр суурийг дэмжих явдал гарсаар байна. Яам, агентлаг болон орон нутгийн түвшинд ч Гадаад харилцааны яам /цаашид “ГХЯ” гэх/-тай зөвшилцөлгүйгээр гадаадын түншүүдтэйгээ янз бүрийн асуудлаар хамтын ажиллагааны протокол байгуулж байна. Энэ бүхэн нь төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг болон төрийн нууцыг алдагдуулж, улмаар үндэсний аюулгүй байдалд хор хохирол учруулах эрсдэл дагуулж байна.

Дээр дурдсан үзэл баримтлал, тогтоол, зөвлөмж өнөөг хүртэл бүрэн хэрэгжихгүй байна. Төрийн албан тушаалтан гадаад арга хэмжээнд оролцохдоо Засгийн газар, холбогдох эрх бүхий байгууллагаас өгсөн чиглэл, удирдамжийг баримтлахгүй байх, зохих зөвшөөрөлгүйгээр гадаадад айлчлах, яриа хэлэлцээ хийх, зээл, тусламж хүсэх, мөн түүнчлэн илтгэх хуудас, уулзалт ярианы тэмдэглэл, байгуулсан баримт бичгийн хувийг ГХЯ-нд ирүүлэхгүй байх зэрэг зөрчил, дутагдал давтагдсаар байна.

Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны 2014 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор “Гадаад бодлогын асуудлаар шийдвэр гаргах үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох, хариуцлагажуулах байдалд дүгнэлт хийж, санал дүгнэлтээ танилцуулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг”-ийг байгуулж, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах механизмын талаар судалгаа, шинжилгээнд суурилсан дүгнэлт гаргаж танилцуулахыг даалгасан. Ажлын хэсэг гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулах зарчим, зорилт, арга хэмжээ бодлогын үндсэн баримт бичгүүдэд туссан боловч “уг асуудлыг зохицуулж байгаа эрх зүйн орчин нь хангалтгүй байгаагаас тэдгээрийн хэрэгжилт хангалтгүй байна” гэсэн дүгнэлт гаргасан. Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо ажлын хэсгийн дүгнэлтийг хэлэлцээд 2014 оны 6 дугаар сарын 27-ны өдрийн 06 дугаар тогтоолоороо “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад шаардлагатай эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох хуулийн төслийг боловсруулж УИХ-д өргөн мэдүүлэх”-ийг Засгийн газарт чиглэл болгосон.

  • Хуулийн төслийн 1 дүгээр зүйлд хуулийн зорилтыг “Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогыг тодорхойлох, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих, тайлагнах үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж, түүнтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино” гэж тодорхойлжээ.
  • Хуулийн төслийн 2 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг тодорхойлох шатанд, 3 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэх шатанд нэгдмэл байдлыг хангах, 4 дүгээр бүлэгт гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах, хууль тогтоомж зөрчигчид хариуцлага хүлээлгэх зохицуулалт, арга хэмжээг тус тус тодорхойлсон.

3.2. Практикт хэрэгжих боломж. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн хүрээнд хуулийг хэрэгжүүлэх этгээд байгаа эсэхийг хуулийн төслийн 5 дугаар зүйлийг сонгон дүн шинжилгээ хийж үнэлэв.

Хуулийн төслийн 5 дугаар зүйлийн 5.1-д Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, гишүүн, Ерөнхий сайд, Сайд, Дэд сайд, Төрийн нарийн бичгийн дарга, ҮАБЗ-ийн Нарийн бичгийн дарга, төрийн захиргааны бусад байгууллагын дарга болон аймаг, нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга, засаг дарга нар гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үүрэгтэй, 5.2-т ГХЯ нь гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагааг мэргэжлийн удирдлагаар хангах, уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих чиг үүргийг хэрэгжүүлнэ, 5.3-т төрийн байгууллага, албан тушаалтан гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг сахиж, гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагыг шаардлагатай мэдээллээр хангах үүрэгтэй гэж тусгажээ.

3.3. Ойлгомжтой байдал. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн хүрээнд хуулийн төсөл нь түүнийг хэрэглэх, хэрэгжүүлэх этгээдийн хувьд ойлгомжтой, логик дараалалтай боловсруулагдсан эсэх, Хууль тогтоомжийн тухай хуульд заасан шаардлагыг хангасан эсэхийг уг хуулийн 29, 30 дугаар зүйлийг үндэслэн дүн шинжилгээ хийж үнэлэв.

 

Хууль тогтоомжийн тухай хууль 29 дүгээр зүйл. Хуулийн төслийн эх бичвэрийн агуулгад тавих нийтлэг шаардлага
29.1.1.Монгол Улсын Үндсэн хууль, Монгол Улсын олон улсын гэрээнд нийцсэн, бусад хууль, үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалтай уялдсан байх Шаардлагыг хангасан
29.1.2.тухайн хуулиар зохицуулах нийгмийн харилцаанд хамаарах асуудлыг бүрэн тусгасан байх Шаардлагыг хангасан
29.1.3.тухайн хуулиар зохицуулах нийгмийн харилцааны хүрээнээс хальсан асуудлыг тусгахгүй байх Шаардлагыг хангасан
29.1.4.тухайн хуулиар зохицуулах нийгмийн харилцаанд үл хамаарах хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах буюу хүчингүй болсонд тооцох тухай заалт тусгахгүй байх Шаардлагыг хангасан
29.1.5.зүйл, хэсэг, заалт нь хоорондоо зөрчилгүй байх Шаардлагыг хангасан
29.1.6.хэм хэмжээ тогтоогоогүй, тунхагласан шинжтэй буюу нэг удаа хэрэгжүүлэх заалт тусгахгүй байх Шаардлагыг хангасан
29.1.7.бусад хуулийн заалтыг давхардуулан заахгүйгээр шаардлагатай бол түүнийг эш татах, энэ тохиолдолд эшлэлийг тодорхой хийж, хуулийн нэр болон хэвлэн нийтэлсэн албан ёсны эх сурвалжийг бүрэн гүйцэд заасан байх Шаардлагыг хангасан
29.1.8.тухайн хуулиар зохицуулах нийгмийн харилцаа, хуулийн үйлчлэх хүрээ, эрх зүйн харилцаанд оролцогч хүн, хуулийн этгээдийн эрх, үүрэг, зохицуулалтад удирдлага болгох, харгалзан үзэх нөхцөл байдал, нийтийн эрх зүйн этгээдийн чиг үүрэг, эрх хэмжээ, тэдгээрийг биелүүлэх журам Шаардлагыг хангасан
29.1.9.шаардлагатай тохиолдолд эрх зүйн хэм хэмжээг зөрчсөн этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагын төрөл, хэмжээ, хуулийн хүчин төгөлдөр болох хугацаа, хууль буцаан хэрэглэх тухай заалт, хуулийг дагаж мөрдөх журмын зохицуулалт, бусад хуулийн зүйл, заалтыг хүчингүй болсонд тооцох, хасах заалт Шаардлагыг хангасан
29.1.10.шаардлагатай тохиолдолд бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах болон хууль хүчингүй болсонд тооцох тухай дагалдах хуулийн төслийг боловсруулсан байх Байхгүй
29.1.11.хуулийн төсөл нь хуулийн зорилго гэсэн зүйлтэй байж болох бөгөөд зорилгод тус хуулиар хангахаар зорьж байгаа иргэний үндсэн эрх, бэхжүүлэх үндсэн зарчим, хүрэх үр дүнг тусгана Шаардлагыг хангасан
30 дугаар зүйл. Хуулийн төслийн хэл зүй, найруулгад тавих нийтлэг шаардлага
30.1.1.Монгол Улсын Үндсэн хууль, бусад хуульд хэрэглэсэн нэр томьёог хэрэглэх Шаардлагыг хангасан
30.1.2.нэг нэр томьёогоор өөр өөр ойлголтыг илэрхийлэхгүй Шаардлагыг хангасан
30.1.3.үг хэллэгийг монгол хэл бичгийн дүрэмд нийцүүлэн хоёрдмол утгагүй товч, тодорхой, ойлгоход хялбараар бичих Шаардлагыг хангасан
30.1.4.хүч оруулсан нэр томьёо хэрэглэхгүй байх Шаардлагыг хангасан
30.1.5.жинхэнэ нэрийг ганц тоон дээр хэрэглэх Шаардлагыг хангасан

 

3.4. Хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн хүрээнд хуулийн төслийн тодорхой этгээдэд үүрэг хүлээлгэсэн зохицуулалтыг тэдгээр этгээд хүлээн зөвшөөрөх эсэхийг хуулийн төслийн 5 дугаар зүйлийг сонгон судалгаа хийж үнэлэв.

Хуулийн төсөл нь төслийн 5 дугаар зүйлд заасан төрийн байгууллага, албан тушаалтнуудад тодорхой үүрэг хүлээлгэж байгаа ч ачаалал, хүндрэл үүсгэхгүй, шинэ бүтэц бий болгохгүй, холбогдох хуулиар тогтоосон тэдний чиг үүрэг, бүрэн эрхийг хөндөхгүй бөгөөд голлон процессын шинж чанартай зохицуулалт, арга хэмжээг тусгасан. Нөгөөтэйгүүр, Засгийн газрын 2013 оны 169 дүгээр тогтоолоор баталсан “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах журам”-ын зохицуулалтыг төрийн гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллагууд хүлээн зөвшөөрч, хагас дутуу ч болов хэрэгжүүлж байгаа билээ.

3.5. Харилцан уялдаа. Энэ шалгуур үзүүлэлтийн хүрээнд хуулийн төсөл нь бусад хууль тогтоомжтой нийцсэн эсэхийг аргачлалын 4.10-т заасан асуултад хариулах байдлаар үнэлэв.

 

Д/д Асуулт Хариулт
1. Хуулийн төслийн зохицуулалт хуулийн зорилттой нийцэж байгаа эсэх Тийм
2. Хуулийн төслийн “Хууль тогтоомж” гэсэн хэсэгт заасан хуулиудын нэр тухайн харилцаанд хамаарах хууль мөн эсэх Тийм
3. Хуулийн төсөлд тодорхойлсон нэр томьёо тухайн хуулийн төслийн болон бусад хуулийн нэр томьёотой нийцэж байгаа эсэх Тийм
4. Хуулийн төслийн зүйл, заалт тухайн хуулийн төсөл болон бусад хуулийн заалттай нийцэж байгаа эсэх Тийм
5. Хуулийн төслийн зүйл, заалт тухайн хуулийн төслийн болон бусад хуулийн заалттай давхардсан эсэх Үгүй
6. Хуулийн төслийг хэрэгжүүлэх этгээдийг тодорхой тусгасан эсэх Тийм
7. Хуулийн төсөлд шаардлагатай зохицуулалтыг орхигдуулсан эсэх Үгүй
8. Хуулийн төсөлд төрийн байгууллагын гүйцэтгэх чиг үүргийг давхардуулан тусгасан эсэх Үгүй
9. Төрийн байгууллагын чиг үүргийг төрийн бус байгууллага, мэргэжлийн холбоодоор гүйцэтгүүлэх боломжтой эсэх Үгүй
10. Татварын хуулиас бусад хуулийн төсөлд албан татвар, төлбөр, хураамж тогтоосон эсэх Үгүй
11. Тухайн хуулийн төсөлд тусгасан тусгай зөвшөөрөлтэй холбоотой зохицуулалтыг Аж ахуйн үйл ажиллагааны тусгай зөвшөөрлийн тухай хуульд тусгасан эсэх Үгүй
12. Монгол Улсын Үндсэн хууль болон Монгол Улсын олон улсын гэрээнд заасан хүний эрхийг хязгаарласан зохицуулалт тусгасан эсэх Үгүй
13. Хуулийн төслийн зүйл, заалт жендэрийн эрх тэгш байдлыг хангасан эсэх Тийм
14. Хуулийн төсөлд шударга бус өрсөлдөөнийг бий болгоход чиглэсэн заалт тусгагдсан эсэх Үгүй
15. Хуулийн төсөлд авлига, хүнд суртлыг бий болгоход чиглэсэн заалт тусгагдсан эсэх Үгүй
16. Хуулийн төсөлд тусгасан хориглосон хэм хэмжээг зөрчсөн этгээдэд хүлээлгэх хариуцлагын талаар тодорхой тусгасан эсэх Тийм

 

 

Дөрөв. Үр дүнг үнэлээд өгсөн зөвлөмж

4.1. Баримтжуулалт. Хуулийн төслийн үр нөлөөг үнэлэхэд дараахь баримт бичгийг ашиглан баримтжуулсан болно:

(1) Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судалсан тайлан;

(2) Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн төслийн үзэл баримтлал;

(3) ГХЯ-наас боловсруулсан Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн төсөл;

(4) Хууль тогтоомжийн тухай хууль;

(5) Засгийн газрын 2016 оны 59 дүгээр тогтоолоор баталсан “Хууль тогтоомжийн төслийн үр нөлөөг үнэлэх аргачлал”;

(6) Засгийн газрын 2013 оны “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах журам батлах тухай” 169 дүгээр тогтоол;

(7) Үндэсний Аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2014 оны “Олон улсын гэрээ байгуулах үйл ажиллагааг сайжруулах тухай” 46/26 дугаар зөвлөмж.

4.2. Үнэлэлт дүгнэлт. Энэхүү тайлангийн 3-т заасан дүн шинжилгээ, судалгаа, асуултын хариултыг үндэслэн хуулийн төслийн үр нөлөөг шалгуур үзүүлэлт бүрээр дараахь байдлаар үнэлж дүгнэлээ.

“Зорилгод хүрэх байдал” шалгуур үзүүлэлтээр: хуулийн төслийн зорилтыг Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогыг тодорхойлох, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих, тайлагнах үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах эрх зүйн үндсийг бүрдүүлж, түүнтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино” гэж тодорхойлсон нь үзэл баримтлалд тусгасан үндэслэл, шаардлагыг хангалттай илэрхийлж байгаа бөгөөд хуулийн төслийн зохицуулалт, арга хэмжээ нь энэхүү зорилтод хүрэх боломжтой гэж дүгнэв.

“Практикт хэрэгжих боломж” шалгуур үзүүлэлтээр: хуулийн төслийн 5 дугаар зүйлд хуулийг хэрэгжүүлэх этгээдийг зааж өгснийг үндэслэн энэ хууль практикт хэрэгжих боломжтой гэж дүгнэв.

“Ойлгомжтой байдал” шалгуур үзүүлэлтээр: хуулийн төсөл нь түүнийг хэрэглэх, хэрэгжүүлэх этгээдийн хувьд ойлгомжтой, логик дараалалтай боловсруулагдсан, Хууль тогтоомжийн тухай хуулийн 29, 30 дугаар зүйлд заасан шаардлагыг хангасан гэж дүгнэв.

“Хүлээн зөвшөөрөгдөх байдал” шалгуур үзүүлэлтээр: хуулийн төсөл нь хуулийг хэрэгжүүлэх этгээдэд ачаалал, хүндрэл үүсгэхгүй, шинэ бүтэц бий болгохгүй, холбогдох хуулиар тогтоосон тэдний чиг үүрэг, бүрэн эрхийг хөндөхгүй тул хүлээн зөвшөөрөгдөнө гэж дүгнэв.

“Харилцан уялдаа” шалгуур үзүүлэлтээр: хуулийн төслийг зорилтод нь нийцүүлж боловсруулсан, төслийн зүйл, заалт нь тухайн хуулийн төсөл болон бусад хуулийн заалттай нийцсэн, давхардаагүй, хуулийн төсөлд тодорхойлсон нэр томьёо нь тухайн хуулийн төслийн болон бусад хуулийн нэр томьёотой нийцсэн, хуулийн төслийг хэрэгжүүлэх этгээдийг тодорхой тусгасан, хуулийн төсөлд шаардлагатай зохицуулалтыг орхигдуулаагүй, хуулийн төсөлд татвар, төлбөр, хураамж тогтоогоогүй, хүний эрхийг хязгаарласан болон шударга өрсөлдөөнийг хязгаарлах, авлига, хүнд суртлыг бий болгоход чиглэсэн зохицуулалтыг тусгаагүй байна гэж үнэлээд хуулийн төсөл нь бусад хууль тогтоомжтой нийцсэн гэж дүгнэв.

 

 

 

 

 

—о0о—

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ГАДААД БОДЛОГЫН НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ХЭРЭГЦЭЭ, ШААРДЛАГЫГ УРЬДЧИЛАН ТАНДАН СУДАЛСАН ТАЙЛАН

 

Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн хэрэгцээ, шаардлагыг Засгийн газрын 2016 оны 59 дүгээр тогтоолын 1 дүгээр хавсралтаар баталсан “Хууль тогтоомжийн хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судлах аргачлал(цаашид “аргачлал” гэх)-ын дагуу урьдчилан тандан судалсан.

Хуулийн хэрэгцээ, шаардлагыг урьдчилан тандан судлах ажлын зорилт нь төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлыг шийдвэрлэх зохицуулалтын хувилбарыг тодорхойлж, эерэг болон сөрөг талыг харьцуулан судалсны үндсэн дээр үр нөлөөг урьдчилан тооцож, уг асуудлыг шийдвэрлэх үр дүнтэй хувилбарыг хууль санаачлагчид санал болгоход оршсон болно.

Урьдчилан тандан судлах ажлыг аргачлалын 2.1-д заасан дараахь үе шатны дагуу хийж гүйцэтгэлээ:

Нэг. Асуудалд дүн шинжилгээ хийх;

Хоёр. Асуудлыг шийдвэрлэх зорилгыг томьёолох;

Гурав. Тухайн асуудлыг зохицуулах хувилбаруудыг тогтоож, харьцуулан судлах;

Дөрөв. Зохицуулалтын хувилбаруудын үр нөлөөг тандан судлах;

Тав. Зохицуулалтын хувилбаруудыг харьцуулж дүгнэлт хийх;

Зургаа. Тухайн зохицуулалтын талаархи олон улсын болон бусад улсын эрх зүйн зохицуулалтыг харьцуулан судлах;

Долоо. Зөвлөмж боловсруулах.

 

Нэг. Асуудалд дүн шинжилгээ хийх

Асуудлыг тодорхойлж дүн шинжилгээ хийх ажлын хүрээнд холбогдох хууль тогтоомж, бодлогын баримт бичгүүд, өмнө нь хийгдсэн судалгааны болон бусад материалыг үзэх, ГХЯ-ны болон бусад байгууллагын гадаад харилцааны мэргэжилтнүүдтэй уулзаж ярилцах зэргээр судалгаа хийв.

  • Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын 3.1.1.1-д “Төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх, гадаад харилцаанд үндэсний ашиг сонирхлыг дээдлэх зарчмыг тууштай хэрэгжүүлнэ”, 3.3.3.5-д “төв, орон нутгийн бүх түвшинд үндэсний нийтлэг ашиг сонирхол, төрийн бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг дээдэлнэ” гэж, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалын 1.5-д “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангаж, залгамж чанарыг хадгална. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, төрийн захиргааны төв болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн гадаад харилцааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих үүргийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага гүйцэтгэнэ” гэж тус тус заасан.
  • Монгол Улсын Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах хэрэгцээ, шаардлага байгааг харгалзан үзэж, төрийн гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэхэд “нэг цонх”-ны зарчмыг баримтлахад чиглэсэн хүчин чармайлт, шийдвэрийг удаа дараа гаргаж ирсэн. Тухайлбал, Засгийн газар 1996 онд “Гадаад хамтын ажиллагааны зохицуулалтыг сайжруулах тухай” 321 дүгээр тогтоол, 2010 онд “Гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдсэн зохицуулалтыг сайжруулах тухай” 162 дугаар тогтоол, 2013 онд “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах журам батлах тухай” 169 дүгээр тогтоол, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөл 2013 онд “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг сайжруулах тухай” 01/01 дүгээр зөвлөмж, 2014 онд “Олон улсын гэрээ байгуулах үйл ажиллагааг сайжруулах тухай” 46/26 дугаар зөвлөмж гаргасан.

Эдгээр тогтоол, зөвлөмжид төрийн байгууллагын албан тушаалтан эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөл, шийдвэргүйгээр урьдчилан төлөвлөгдөөгүй гадаад айлчлал, арга хэмжээ зохион байгуулах, яриа хэлэлцээ хийх, гэрээ байгуулах зэрэг төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх зарчимд харшилсан үйлдлийг таслан зогсоох, гадаад харилцааг уялдаатай хөгжүүлж, үр өгөөжийг нь нэмэгдүүлэх зохицуулалтыг тусгасан юм.

  • Гэвч төв, орон нутгийн албан тушаалтнууд, ялангуяа дээд, дунд шатны албан тушаалтнуудаас гадаадын албаны болон аж ахуйн хүмүүстэй ямар ч уялдаа зохицуулалтгүйгээр ажил төрлийн уулзалт хийх, элдэв холбоо тогтоох, үндэсний ашиг сонирхол болон улс хоорондын харилцаанд хор хохирол учруулахуйц зүйл ярих, гадаадын улс, компанийн байр суурийг дэмжиж лоббидох явдал гарсаар байна. Яам, агентлаг болон орон нутгийн түвшинд ч ГХЯ-тай зөвшилцөлгүйгээр гадаадын түншүүдтэйгээ янз бүрийн асуудлаар хамтын ажиллагааны протокол байгуулж байна. Энэ бүхэн нь төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг болон төрийн нууцыг алдагдуулж, улмаар үндэсний аюулгүй байдалд хор хохирол учруулах эрсдэл дагуулж байна.

Дээр дурдсан үзэл баримтлал, тогтоол, зөвлөмж өнөөг хүртэл бүрэн хэрэгжихгүй байна. Төрийн албан тушаалтан гадаад арга хэмжээнд оролцохдоо Засгийн газар, холбогдох эрх бүхий байгууллагаас өгсөн чиглэл, удирдамжийг баримтлахгүй байх, зохих зөвшөөрөлгүйгээр гадаадад айлчлах, яриа хэлэлцээ хийх, зээл тусламж хүсэх, мөн түүнчлэн илтгэх хуудас, уулзалт ярианы тэмдэглэл, байгуулсан баримт бичгийн хувийг ГХЯ-нд ирүүлэхгүй байх зэрэг зөрчил, дутагдал давтагдсаар байна.

  • Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны 2014 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор “Гадаад бодлогын асуудлаар шийдвэр гаргах үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох, хариуцлагажуулах байдалд дүгнэлт хийж, санал дүгнэлтээ танилцуулах үүрэг бүхий ажлын хэсэг”-ийг байгуулж, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах механизмын талаар судалгаа, шинжилгээнд суурилсан дүгнэлт гаргаж танилцуулахыг даалгасан.

Ажлын хэсэг гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулах зарчим, зорилт, арга хэмжээ бодлогын үндсэн баримт бичгүүдэд туссан боловч “уг асуудлыг зохицуулж байгаа эрх зүйн орчин нь хангалтгүй байгаагаас тэдгээрийн хэрэгжилт хангалтгүй байна” гэсэн дүгнэлт гаргасан. Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо ажлын хэсгийн дүгнэлтийг хэлэлцээд 2014 оны 6 дугаар сарын 27-ны өдрийн 06 дугаар тогтоолоороо “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад шаардлагатай эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох хуулийн төслийг боловсруулж УИХ-д өргөн мэдүүлэх”-ийг Засгийн газарт чиглэл болгосон.

  • Дээрх судалгааны үндсэн дээр Аргачлалын 3-т заасны дагуу дүн шинжилгээ хийхдээ шийдвэрлэвэл зохих асуудлыг тодорхойлж, тухайн асуудлын мөн чанар, цар хүрээг тогтоож, эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа нийгмийн бүлэг, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага, бусад этгээдийг тодорхойлж, асуудлыг үүсгэж байгаа шалтгаан, нөхцөлийг тодорхойлсон болно.

1.1. Асуудлын мөн чанар, цар хүрээг тогтоох

Асуудлын мөн чанар нь төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад байна гэж тогтоов. Төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудал нь дараахь цар хүрээг хамарна:

– гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах зорилт, хууль тогтоомж, үндсэн зарчим, үндэс, чиг үүрэг, үүргийг тодорхойлох;

– гадаад бодлогыг боловсруулах болон хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах тогтолцоог бүрдүүлэх;

– гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, төрийн захиргааны төв болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн гадаад харилцааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих ГХЯ-ны үүргийг тодотгох;

– гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах чиглэлээр төрийн албан хаагчдад үүрэг, хариуцлага хүлээлгэх.

1.2. Эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа нийгмийн бүлэг, иргэд, аж ахуйн нэгж, байгууллага, бусад этгээдийг тодорхойлох

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, УИХ-ын дарга, гишүүд, Ерөнхий сайд, сайд, дэд сайд, төрийн нарийн бичгийн дарга, ҮАБЗ-ийн нарийн бичгийн дарга, аймаг, нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга, засаг дарга болон төрийн нийт албан тушаалтан төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үүрэгтэй байх бөгөөд энэ үүрэг нь хуулиар тогтоосон тэдний бүрэн эрхийг хөндөхгүй юм.

Төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлыг зохицуулан төрийн албан тушаалтнуудад үүрэг, хариуцлага хүлээлгэх нь үндэсний язгуур ашиг сонирхолд нийцнэ.

1.3. Асуудал үүссэн шалтгаан, нөхцөлийг тодорхойлох

Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны 2014 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор байгуулсан ажлын хэсэг “гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлыг зохицуулж байгаа эрх зүйн орчин хангалтгүй байна” гэсэн дүгнэлт гаргасан.

 

Хоёр. Асуудлыг шийдвэрлэх зорилгыг томьёолох

Аргачлалын 4-т заасны дагуу асуудлыг шийдвэрлэх зорилго нь төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад оршино.

 

Гурав. Асуудлыг зохицуулах хувилбаруудыг тогтоож, харьцуулан судлах

3.1. Аргачлалын 5-д заасан асуудлыг зохицуулах хувилбаруудаас “тэг” хувилбар буюу зохицуулалт хийхээс татгалзах хувилбарыг сонговол асуудал үүссэн шалтгаан, нөхцөл хэвээр үлдэж, төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах зорилго биелэгдэхгүй тул энэ хувилбарыг сонгох боломжгүй. Төрийн гадаад бодлогыг төрийн байгууллага, төрийн албан тушаалтан боловсруулж хэрэгжүүлдэг тул төрөөс зах зээлийн механизмаар дамжуулах, санхүүгийн интервенц хийх, хэвлэл мэдээлэл болон бусад арга хэрэгслээр дамжуулан олон нийтийг соён гэгээрүүлэх, төрийн бус байгууллага, хувийн хэвшлээр тодорхой чиг үүргийг гүйцэтгүүлэх хувилбаруудаар зохицуулалт хийх нь мөн боломжгүй юм.

3.2. Захиргааны шийдвэр гаргах, хуулийн төсөл боловсруулах гэсэн хоёр хувилбар нь асуудлыг зохицуулах боломжтой хэмээн тогтоож, тэдгээрийн зорилгод хүрэх байдал, зардал, өгөөжийн харьцааг судалж үзэв.

 

Хувилбар Зорилгод хүрэх байдал Зардал, үр өгөөжийн харьцаа Үр дүн
1. Захиргааны шийдвэр гаргах Захиргааны шинэ шийдвэр гаргаад ч зорилгод хүрэхгүй нь өмнөх шийдвэрүүдээс харагдсан Улсын төсвөөс зардал гарахгүй, төрийн байгууллага, албан тушаалтанд захиргааны ачаалал нэмэгдэж болзошгүй Үр дүн багатай
2. Хуулийн төсөл боловсруулах Төрийн бүх байгууллага, албан тушаалтны үүрэг, хариуцлагыг хуульчилснаар зорилгод хүрнэ Үр дүнтэй

 

Мөн төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлаар гаргасан захиргааны шийдвэр буюу Засгийн газрын тогтоол нь голлон гүйцэтгэх эрх мэдлийн байгууллагуудыг хамрах бол хууль нь төрийн бүх байгууллага, албан тушаалтанд үйлчлэх болно.

3.3. Асуудалд дүн шинжилгээ хийж, зохицуулалтын хувилбаруудыг сонгож тандан судлаад тухайн асуудлыг зөвхөн хуулийн төсөл боловсруулах хувилбараар зохицуулж чадна гэсэн дүгнэлт гаргаж байна.

Хуулийн төсөл боловсруулах хувилбар нь Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийг боловсруулан батлуулахад оршино. Хуулийн төсөл нь 4 бүлэгтэй байх бөгөөд 1 дүгээр бүлэгт төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах хуулийн зорилт, хууль тогтоомж, үндсэн зарчим, үндэс, чиг үүрэг, үүргийг тодорхойлно, 2 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг боловсруулах үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах тогтолцоог бүрдүүлнэ, 3 дугаар бүлэгт гадаад бодлогыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах, гадаад арга хэмжээг уялдуулан зохицуулах тогтолцоог бүрдүүлнэ, 4 дүгээр бүлэгт гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах үйл ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах, хууль тогтоомж зөрчигчид хариуцлага хүлээлгэхтэй холбоотой зохицуулалтыг тусгана.

Хуулийн төсөл нь Үндсэн хууль болон Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалд нийцсэн, бусад хууль тогтоомжтой уялдсан байх бөгөөд хуулийн төсөлтэй холбогдуулан бусад хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах шаардлагагүй.

 

Дөрөв. Зохицуулалтын хувилбаруудын үр нөлөөг тандан судлах

Өмнөх үе шатанд сонгосон захиргааны шийдвэр гаргах, хуулийн төсөл боловсруулах хувилбаруудын үр нөлөөг Аргачлалын 6-д заасны дагуу тандан судлаад дүгнэлт гаргав (хууль боловсруулах хувилбарын хүний эрх, эдийн засаг, нийгэм, байгаль орчинд үзүүлэх үр нөлөөг суурь асуултын дагуу тандсан байдлыг хавсралт 1, 2, 3, 4-өөс үзнэ үү).

4.1. Хүний эрхэд үзүүлэх үр нөлөө

Сонгосон хувилбаруудын үр нөлөөг харьцуулж үзэхэд хуулийн төсөл боловсруулах хувилбар нь зорилгод хүрэх байдлаараа Монгол Улсын Үндсэн хуулиар тунхагласан хүний эрх, эрх чөлөөг хангахад илүүтэй эерэг нөлөө үзүүлнэ.

4.2. Эдийн засагт үзүүлэх үр нөлөө

Сонгосон хувилбаруудын үр нөлөөг харьцуулж үзэхэд хуулийн төсөл боловсруулах хувилбар нь зорилгод хүрэх байдлаараа гадаад эдийн засгийн бодлогыг тодорхой болгож, гадаад эдийн засгийн харилцаа, хамтын ажиллагааг сайжруулж, эдийн засагт илүүтэй эерэг нөлөө үзүүлнэ.

4.3. Нийгэмд үзүүлэх үр нөлөө

Сонгосон хувилбаруудын үр нөлөөг харьцуулж үзэхэд хуулийн төсөл боловсруулах хувилбар нь төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны талаар нийгэмд хуульчилсан нэгдсэн ойлголт бий болгож эерэг нөлөө үзүүлнэ.

4.4. Байгаль орчинд үзүүлэх үр нөлөө

Сонгосон хувилбаруудын үр нөлөөг харьцуулж үзэхэд аль аль нь байгаль орчинд ямар нэгэн шууд болон шууд бус сөрөг нөлөө үзүүлэхгүй.

4.5. Монгол Улсын Үндсэн хууль, олон улсын гэрээ, бусад хууль тогтоомжид нийцсэн байдал

Сонгосон хувилбарууд нь Үндсэн хууль, бусад хууль, олон улсын гэрээ болон Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалд бүрэн нийцэж байгаа болно.

 

Тав. Зохицуулалтын хувилбаруудыг харьцуулж дүгнэлт хийх

Сонгосон захиргааны шийдвэр гаргах, хуулийн төсөл боловсруулах хувилбаруудыг Аргачлалын 7-д заасны дагуу зорилгод хүрэх байдал, зардал, үр өгөөжийн харьцаа, хүний эрх, эдийн засаг, нийгэм, байгаль орчинд үзүүлэх үр нөлөө, Үндсэн хууль, олон улсын гэрээ, бусад хууль тогтоомжид нийцсэн байдал гэсэн шалгуураар хооронд нь харьцуулж үзээд хуулийн төсөл боловсруулах хувилбар нь зорилгод хүрэх байдлаараа, хүний эрх, эдийн засаг, нийгэмд үзүүлэх үр нөлөөгөөрөө илүүтэй гэж дүгнэлээ.

 

Зургаа. Тухайн зохицуулалтын талаархи олон улсын болон бусад улсын эрх зүйн зохицуулалтын харьцуулсан судалгаа хийх

Олонх улс гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлыг тусгайлсан хуулиар зохицуулдаггүй ч гадаад харилцааны болон төрийн байгууллын тухай хууль тогтоомжоор зохицуулж байна. Харин ерөнхийлөгчийн засаглалтай ОХУ-д асуудлыг “ОХУ-ын гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад ГХЯ-ны зохицуулах үүргийн тухай” ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн 2011 оны 1478 дугаар зарлигаар зохицуулдаг.

Бусад улсын жишгээр төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах асуудлыг хуулиар зохицуулах нь зүйтэй гэж дүгнэж байна.

 

Долоо. Зөвлөмж боловсруулах

Аргачлалын 9-д заасны дагуу энэхүү тайлангийн 5-д заасан зохицуулалтын хувилбаруудыг харьцуулсан дүгнэлт, 6-д заасан олон улсын болон бусад улсын эрх зүйн зохицуулалттай харьцуулсан дүгнэлтийг үндэслэн хуулийн төсөл боловсруулах хувилбарыг хамгийн үр дүнтэй хувилбар гэсэн зөвлөмжийг боловсрууллаа.

 

Хавсралт 1

 

ХҮНИЙ ЭРХЭД ҮЗҮҮЛЭХ ҮР НӨЛӨӨ

 

Үзүүлэх үр нөлөө Холбогдох асуулт Хариулт Тайлбар
1.Хүний эрхийн суурь зарчмуудад нийцэж байгаа эсэх

 

1.1.Ялгаварлан гадуурхахгүй ба тэгш байх
1.1.1.Ялгаварлан гадуурхахыг хориглох эсэх Үгүй Нөлөөгүй
1.1.2.Ялгаварлан гадуурхсан буюу аль нэг бүлэгт давуу байдал үүсгэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
1.1.3.Тодорхой эмзэг бүлгийн нөхцөл байдлыг сайжруулах зорилгоор авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээ бол олон улсын болон үндэсний хууль тогтоомжид заасан хүний эрхийн хэм хэмжээтэй нийцэж байгаа эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
1.2.Оролцоог хангах
1.2.1.Зохицуулалтын хувилбарыг сонгохдоо оролцоог хангасан эсэх, ялангуяа эмзэг бүлэг, цөөнхийн оролцох боломжийг бүрдүүлсэн эсэх Үгүй Нөлөөгүй
1.2.2.Зохицуулалтыг бий болгосноор эрх, хууль ёсны ашиг сонирхол нь хөндөгдөж байгаа, эсхүл хөндөгдөж болзошгүй иргэдийг тодорхойлсон эсэх Үгүй Нөлөөгүй
1.3.Хууль дээдлэх зарчим ба сайн засаглал, хариуцлага
1.3.1.Зохицуулалтыг бий болгосноор хүний эрхийг хөхиүлэн дэмжих, хангах, хамгаалах явцад ахиц дэвшил гарах эсэх Тийм
1.3.2.Зохицуулалтын хувилбар нь хүний эрхийн Монгол Улсын олон улсын гэрээ, хүний эрхийг хамгаалах механизмийн талаар НҮБ-аас өгсөн зөвлөмжид нийцэж байгаа эсэх Тийм
1.3.3.Хүний эрхийг зөрчигчдөд хүлээлгэх хариуцлагыг тусгах эсэх Үгүй
2.Хүний эрхийг

хязгаарласан зохицуулалт агуулсан эсэх

2.1.Зохицуулалт нь хүний эрхийг хязгаарлах тохиолдолд энэ нь хууль ёсны ашиг сонирхолд нийцсэн эсэх Үгүй  
2.2.Хязгаарлалт тогтоох нь зайлшгүй эсэх Үгүй  
3.Эрх агуулагч 3.1.Зохицуулалтын хувилбарт хамаарах бүлгүүд буюу эрх агуулагчдыг тодорхойлсон эсэх Тийм
3.2.Эрх агуулагчдыг эмзэг байдлаар нь ялгаж тодорхойлсон эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.3.Зохицуулалтын хувилбар нь энэхүү эмзэг бүлгийн нөхцөл байдлыг харгалзан үзэж, тэдний эмзэг байдлыг дээрдүүлэхэд чиглэсэн эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.4.Эрх агуулагчдын, ялангуяа эмзэг бүлгийн ялгаатай хэрэгцээг тооцсон мэдрэмжтэй зохицуулалтыг тусгах эсэх (хөгжлийн бэрхшээлтэй, үндэстний цөөнх, хэлний цөөнх, гагцхүү эдгээрээр хязгаарлахгүй) Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
4.Үүрэг хүлээгч 4.1.Үүрэг хүлээгчдийг тодорхойлсон эсэх Тийм Нөлөөгүй
5.Жендэрийн

эрх тэгш байдлыг хангах тухай хуульд нийцүүлсэн эсэх

5.1.Жендэрийн үзэл баримтлалыг тусгасан эсэх Үгүй Шаардлагагүй
5.2.Эрэгтэй, эмэгтэй хүний тэгш эрх, тэгш боломж, тэгш хандлагын баталгааг бүрдүүлэх эсэх Тийм Сөрөг нөлөөгүй

 

 

Хавсралт 2

 

ЭДИЙН ЗАСАГТ ҮЗҮҮЛЭХ ҮР НӨЛӨӨ

 

Үзүүлэх үр нөлөө Холбогдох асуулт Хариулт Тайлбар
1.Дэлхийн зах зээл дээр өрсөлдөх чадвар

 

 

1.1.Дотоодын аж ахуйн нэгж болон гадаадын хөрөнгө оруулалттай аж ахуйн нэгж хоорондын өрсөлдөөнд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
1.2.Хил дамнасан хөрөнгө оруулалтын шилжилт хөдөлгөөнд нөлөө үзүүлэх эсэх (эдийн засгийн байршил өөрчлөгдөхийг оролцуулан) Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
1.3.Дэлхийн зах зээл дээрх таагүй нөлөөллийг монголын зах зээлд орж ирэхээс хамгаалахад нөлөөлж чадах эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
2.Дотоодын зах зээлийн өрсөлдөх чадвар болон тогтвортой байдал

 

2.1.Хэрэглэгчдийн шийдвэр гаргах боломжийг бууруулах эсэх Үгүй Нөлөөгүй
2.2.Хязгаарлагдмал өрсөлдөөний улмаас үнийн хөөрөгдлийг бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
2.3.Зах зээлд шинээр орж ирж байгаа аж ахуйн нэгжид бэрхшээл, хүндрэл бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
2.4.Зах зээлд шинээр монополийг бий болгох эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.Аж ахуйн нэгжийн үйлдвэрлэлийн болон захиргааны зардал 3.1.Зохицуулалтын хувилбарыг хэрэгжүүлснээр аж ахуйн нэгжид шинээр зардал үүсэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.2.Санхүүжилтийн эх үүсвэр олж авахад нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.3.Зах зээлээс тодорхой бараа бүтээгдэхүүнийг худалдан авахад хүргэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.4.Бараа бүтээгдэхүүний борлуулалтад ямар нэг хязгаарлалт, эсхүл хориг тавих эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.5.Аж ахуйн нэгжийг үйл ажиллагаагаа зогсооход хүргэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
4.Мэдээлэх үүргийн улмаас үүсч байгаа захиргааны зардлын ачаалал 4.1.Хуулийн этгээдэд захиргааны шинж чанартай нэмэлт зардал (тухайлбал мэдээлэх, тайлан гаргах г.м) бий болгох эсэх Тийм
5.Өмчлөх эрх 5.1.Өмчлөх эрхийг (үл хөдлөх, хөдлөх эд хөрөнгө, эдийн бус баялаг зэргийг) хөндсөн зохицуулалт бий болох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
5.2.Өмчлөх эрх олж авах, шилжүүлэх болон хэрэгжүүлэхэд хязгаарлалт бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
5.3.Оюуны өмчийн (патент, барааны тэмдэг, зохиогчийн эрх зэрэг) эрхийг хөндсөн зохицуулалт бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
6.Инноваци болон судалгаа шинжилгээ 6.1.Судалгаа шинжилгээ, нээлт хийх, шинэ бүтээл гаргах асуудлыг дэмжих эсэх Үүй Сөрөг нөлөөгүй
6.2.Үйлдвэрлэлийн шинэ технологи болон шинэ бүтээгдэхүүн нэвтрүүлэх, дэлгэрүүлэхийг илүү хялбар болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
7.Хэрэглэгч болон гэр бүлийн төсөв 7.1.Хэрэглээний үнийн түвшинд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.2.Хэрэглэгчдийн хувьд дотоодын зах зээлийг ашиглах боломж олгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
7.3.Хэрэглэгчдийн эрх ашигт нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.4.Хувь хүний/гэр бүлийн санхүүгийн байдалд (шууд буюу урт хугацааны туршид) нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
8.Тодорхой бүс нутаг, салбарууд 8.1.Тодорхой бүс нутагт буюу тодорхой нэг чиглэлд ажлын байрыг шинээр бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
8.2.Тодорхой бүс нутагт буюу тодорхой нэг чиглэлд ажлын байр багасгах чиглэлээр нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
8.3.Жижиг, дунд үйлдвэр, эсхүл аль нэг салбарт нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
9.Төрийн захиргааны байгууллага 9.1.Улсын төсөвт нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
9.2.Шинээр төрийн байгууллага байгуулах, эсхүл төрийн байгууллагад бүтцийн өөрчлөлт хийх шаардлага тавигдах эсэх Үгүй
9.3.Төрийн байгууллагад захиргааны шинэ чиг үүрэг бий болгох эсэх Тийм
10.Макро эдийн засгийн хүрээнд 10.1.Эдийн засгийн өсөлт болон ажил эрхлэлтийн байдалд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
10.2.Хөрөнгө оруулалтын нөхцөлийг сайжруулах, зах зээлийн тогтвортой хөгжлийг дэмжих эсэх Тийм
10.3.Инфляци нэмэгдэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
11.Олон улсын харилцаа 11.1.Монгол Улсын олон улсын гэрээтэй нийцэж байгаа эсэх Тийм Сөрөг нөлөөгүй

 

Хавсралт 3

 

НИЙГЭМД ҮЗҮҮЛЭХ ҮР НӨЛӨӨ

 

Үзүүлэх үр нөлөө Холбогдох асуулт Хариулт Тайлбар
1.Ажил эрхлэлтийн байдал, хөдөлмөрийн зах зээл 1.1.Шинээр ажлын байр бий болох эсэх Үгүй Нөлөөгүй
1.2.Шууд болон шууд бусаар ажлын байрны цомхотгол бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
1.3.Тодорхой ажил мэргэжлийн хүмүүс болон хувиараа хөдөлмөр эрхлэгчдэд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
1.4.Тодорхой насны хүмүүсийн ажил эрхлэлтийн байдалд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
2.Ажлын стандарт, хөдөлмөрлөх эрх 2.1.Ажлын чанар, стандартад нөлөөлөх эсэх Тийм
2.2.Ажилчдын эрүүл мэнд, хөдөлмөрийн аюулгүй байдалд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
2.3.Ажилчдын эрх, үүрэгт шууд болон шууд бусаар нөлөөлөх эсэх Тийм
2.4.Шинээр ажлын стандарт гаргах эсэх Үгүй
2.5.Ажлын байранд технологийн шинэчлэлийг хэрэгжүүлэхтэй холбогдсон өөрчлөлт бий болгох эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.Нийгмийн тодорхой бүлгийг хамгаалах асуудал 3.1.Шууд болон шууд бусаар тэгш бус байдал үүсгэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.2.Тодорхой бүлэг болон хүмүүст сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх. Тухайлбал эмзэг бүлэг, хөгжлийн бэршээлтэй иргэд, ажилгүй иргэд, үндэстний цөөнхөд гэх мэт Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
3.3.Гадаадын иргэдэд илэрхий нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
4.Төрийн удирдлага, сайн засаглал, шүүх эрх мэдэл, хэвлэл мэдээлэл, ёс суртахуун 4.1.Засаглалын харилцаанд оролцогчдод нөлөөлөх эсэх Тийм
4.2.Төрийн байгууллагуудын үүрэг, үйл ажиллагаанд нөлөөлөх эсэх Тийм
4.3.Төрийн захиргааны албан хаагчдын эрх, үүрэг, харилцаанд нөлөөлөх эсэх Тийм
4.4.Иргэдийн шүүхэд хандах, асуудлаа шийдвэрлүүлэх эрхэд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
4.5.Улс төрийн нам, төрийн бус байгууллагын үйл ажиллагаанд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
5.Нийтийн эрүүл мэнд, аюулгүй байдал 5.1.Хувь хүн/нийт хүн амын дундаж наслалт, өвчлөлт, нас баралтын байдалд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
5.2.Зохицуулалтын хувилбарын улмаас үүсэх дуу чимээ, агаар, хөрсний чанарын өөрчлөлт хүн амын эрүүл мэндэд сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
5.3.Хүмүүсийн амьдралын хэв маяг (хооллолт, хөдөлгөөн, архи, тамхины хэрэглээ)-т нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
6.Нийгмийн хамгаалал, эрүүл мэнд, боловсролын систем 6.1.Нийгмийн үйлчилгээний чанар, хүртээмжид нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
6.2.Ажилчдын боловсрол, шилжилт хөдөлгөөнд нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
6.3.Иргэдийн боловсрол (төрийн болон хувийн хэвшлийн боловсролын байгууллага) олох, мэргэжил эзэмших, давтан сургалтад хамрагдахад сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
6.4.Нийгмийн болон эрүүл мэндийн үйлчилгээ авахад сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
6.5.Их, дээд сургуулиудын үйл ажиллагаа, өөрийн удирдлагад нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
7.Гэмт хэрэг, нийгмийн аюулгүй байдал 7.1.Нийгмийн аюулгүй байдал, гэмт хэргийн нөхцөл байдалд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
7.2.Хуулийг албадан хэрэгжүүлэхэд нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.3.Гэмт хэргийн илрүүлэлтэд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.4.Гэмт хэргийн хохирогчид, гэрчийн эрхэд сөрөг нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
8.Соёл 8.1.Соёлын өвийг хамгаалахад нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
8.2.Хэл, соёлын ялгаатай байдал бий болгох эсэх, эсхүл уг ялгаатай байдалд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй
8.3.Иргэдийн түүх, соёлоо хамгаалах оролцоонд нөлөөлөх эсэх Үгүй Сөрөг нөлөөгүй

 

 

Хавсралт 4

 

БАЙГАЛЬ ОРЧИНД ҮЗҮҮЛЭХ ҮР НӨЛӨӨ

 

Үзүүлэх үр нөлөө Холбогдох асуулт Хариулт Тайлбар
1.Агаар 1.1.Зохицуулалтын хувилбарын үр дүнд агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
2.Зам тээвэр, түлш, эрчим хүч 2.1.Тээврийн хэрэгслийн түлшний хэрэглээг нэмэгдүүлэх/бууруулах эсэх Үгүй Нөлөөгүй
2.2.Эрчим хүчний хэрэглээг нэмэгдүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
2.3.Эрчим хүчний үйлдвэрлэлд нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
2.4.Тээврийн хэрэгслийн агаарын бохирдлыг нэмэгдүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.Ан амьтан, ургамлыг хамгаалах 3.1.Ан амьтны тоо хэмжээг бууруулах эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.2.Ховордсон болон нэн ховор амьтан, ургамалд сөргөөр нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.3.Ан амьтдын нүүдэл, суурьшилд сөргөөр нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
3.4.Тусгай хамгаалалттай газар нутагт сөргөөр нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
4.Усны нөөц 4.1.Газрын дээрх ус болон гүний ус, цэвэр усны нөөцөд сөргөөр нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
4.2.Усны бохирдлыг нэмэгдүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
4.3.Ундны усны чанарт нөлөөлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
5.Хөрсний бохирдол 5.1.Хөрсний бохирдолтод нөлөө үзүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
5.2.Хөрсийг эвдэх, ашиглагдсан талбайн хэмжээг нэмэгдүүлэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
6.Газрын ашиглалт 6.1.Ашиглагдаагүй байсан газрыг ашиглах эсэх Үгүй Нөлөөгүй
6.2.Газрын зориулалтыг өөрчлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
6.3.Экологийн зориулалтаар хамгаалагдсан газрын зориулалтыг өөрчлөх эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.Нөхөн сэргээгдэх/нөхөн сэргээгдэхгүй байгалийн баялаг 7.1.Нөхөн сэргээгдэх байгалийн баялгийг өөрөө нөхөн сэргээгдэх чадавхийг нь алдагдуулахгүйгээр зохистой ашиглах эсэх Үгүй Нөлөөгүй
7.2.Нөхөн сэргээгдэхгүй байгалийн баялгийн ашиглалт нэмэгдэх эсэх Үгүй Нөлөөгүй

 

 

МОНГОЛ УЛСЫН ТӨРИЙН ГАДААД БОДЛОГЫН НЭГДМЭЛ БАЙДЛЫГ ХАНГАХ ТУХАЙ ХУУЛИЙН ТӨСЛИЙН ҮЗЭЛ БАРИМТЛАЛ

 

 

Нэг.Хуулийн төсөл боловсруулах үндэслэл, шаардлага

 

Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн төсөл боловсруулах дараахь хууль зүйн болон практик шаардлага байна. Үүнд:

 

Хууль зүйн үндэслэл

 

  1. Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын 3.1.1.1-д “Төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх, гадаад харилцаанд үндэсний ашиг сонирхлыг дээдлэх зарчмыг тууштай хэрэгжүүлнэ”, 3.3.3.5-д “төв, орон нутгийн бүх түвшинд үндэсний нийтлэг ашиг сонирхол, төрийн бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг дээдэлнэ” гэж, Гадаад бодлогын үзэл баримтлалын 1.5-д “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангаж, залгамж чанарыг хадгална. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, төрийн захиргааны төв болон засаг захиргаа, нутаг дэвсгэрийн нэгжийн гадаад харилцааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих үүргийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллага гүйцэтгэнэ” гэж тус тус заасан.

 

  1. Монгол Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хорооны 2014 оны 4 дүгээр сарын 22-ны өдрийн 05 дугаар тогтоолоор “Гадаад бодлогын асуудлаар шийдвэр гаргах үйл ажиллагааг боловсронгуй болгох, хариуцлагажуулах байдалд дүгнэлт хийж, санал дүгнэлтээ танилцуулах үүрэг бүхий” ажлын хэсгийг байгуулж, гадаад харилцааны салбарын нэгдмэл байдлыг хангах “нэг цонх”-ны бодлогод нийцсэн шийдвэр гаргах механизмын талаар судалгаа, шинжилгээнд суурилсан дүгнэлт гаргаж танилцуулахыг даалгасан.

 

Ажлын хэсэг Монгол Улсын гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулах зарчим, зорилт, арга хэмжээ бодлогын үндсэн баримт бичгүүдэд туссан боловч “уг асуудлыг зохицуулж байгаа эрх зүйн орчин нь хангалтгүй байгаагаас тэдгээрийн хэрэгжилт хангалтгүй байна” гэсэн дүгнэлт гаргасан. Улсын Их Хурлын Аюулгүй байдал, гадаад бодлогын байнгын хороо ажлын хэсгийн дүгнэлтийг хэлэлцэж, 2014 оны 6 дугаар сарын 27-ны өдрийн 06 дугаар тогтоолоороо “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад шаардлагатай эрх зүйн зохицуулалтыг бий болгох, … хуулийн төслийг боловсруулж, Улсын Их Хуралд өргөн мэдүүлэх”-ийг Засгийн газарт чиглэл болгосон.

 

Үүний хүрээнд Монгол Улсын Үндсэн хуульд заасан үндэсний ашиг сонирхол, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал болон Гадаад бодлогын үзэл баримтлалд нийцүүлэн гадаад бодлогыг “нэг цонхоор” тодорхойлж, хэрэгжүүлэх, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, сахих чиг үүрэгтэй төрийн байгууллага, албан тушаалтны үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, хяналт тавих шаардлага хууль зүйн хувьд зайлшгүй үүсч байна.

 

 

Практик шаардлага

 

Даяаршлын эрин үед дэлхийн улс орнуудын харилцан хамаарал улам бүр өсч, олон улсын харилцаанд зарчмын томоохон өөрчлөлтүүд гарч, эрчимтэй хувьсан өөрчлөгдөж байна. Үүний зэрэгцээ манай улсын гадаад харилцаа, хамтын ажиллагаа жил ирэх бүр өргөжин тэлж, гадаад бодлогыг улс орны хөгжилд дэмжлэг үзүүлэхэд чиглүүлэх практик шаардлага тулгарч байна. Монгол Улсын хөгжлийн бодит хэрэгцээ, шаардлагыг хангахуйц эдийн засаг, нийгмийн чухал ач холбогдол бүхий томоохон төсөл, хөтөлбөрийг  хэрэгжүүлэхэд олон тулгуурт гадаад бодлого, эдийн засгийн гадаад харилцаа, гадаадын хөрөнгө оруулалт онцгой чухал ач холбогдолтой болж, энэ чиглэлд төрийн бодлого, үйл ажиллагааг уялдуулан зохицуулах, үр өгөөжийг нь дээшлүүлэх шаардлага улам нэмэгдэж байна.

 

Монгол Улсын Засгийн газар, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлөөс дээрх хэрэгцээ шаардлага, гадаад, дотоод орчны нөхцөл байдлыг харгалзан үзэж төрийн гадаад бодлогыг “нэг цонхоор” явуулах зохицуулалт хийхэд чиглэсэн хүчин чармайлт, шийдвэрийг удаа дараа гаргаж ирсэн. Тухайлбал:

 

  1. “Гадаад хамтын ажиллагааны зохицуулалтыг сайжруулах тухай” Засгийн газрын 1996 оны 321 дүгээр тогтоол (Засгийн газрын 2010 оны 162 дугаар тогтоолоор хүчингүй болсон),
  2. “Гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдсэн зохицуулалтыг сайжруулах тухай” Засгийн газрын 2010 оны 162 дугаар тогтоол (Засгийн газрын 2013 оны 169 дүгээр тогтоолоор хүчингүй болсон),
  3. “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг сайжруулах тухай” Монгол Улсын Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн 2013 оны 01/01 тоот зөвлөмж,
  4. “Төрийн гадаад бодлого, үйл ажиллагааны нэгдмэл байдлыг хангах журам” батлах тухай Засгийн газрын 2013 оны 169 дүгээр тогтоол зэрэг.

 

Дээрх тогтоол, зөвлөмжид төрийн байгууллагын албан тушаалтан эрх бүхий байгууллагын зөвшөөрөл, шийдвэргүйгээр урьдчилан төлөвлөгдөөгүй гадаад айлчлал, арга хэмжээ зохион байгуулах, яриа хэлэлцээ хийх, гэрээ байгуулах зэрэг Монгол Улс төрийн байгууламжийн хувьд нэгдмэл байх, төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх зарчимд харшилсан үйлдлийг таслан зогсоох, гадаад харилцааг уялдаатай хөгжүүлж, үр өгөөжийг нь нэмэгдүүлэх зохицуулалтыг тусгасан. Гэвч эдгээр тогтоол, шийдвэр өнөөг хүртэл бүрэн хэрэгжихгүй байсаар байгаагийн зэрэгцээ төрийн албан тушаалтан гадаад арга хэмжээнд оролцохдоо Засгийн газар, гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төв байгууллагаас өгсөн заавар, удирдамжийг баримтлахгүй байх, зөрчих, Засгийн газрын шийдвэргүйгээр баримт бичиг байгуулах, түүнчлэн аймаг, орон нутгийн удирдлага Засгийн газрын зөвшөөрөлгүйгээр гадаад улсад айлчлах, зээл, тусламж хүсэх зэрэг зөрчил нэг бус удаа гарч ирэв.

 

Түүнчлэн, төрийн байгууллагын эрх бүхий албан тушаалтан гадаад улсад айлчлах буюу гадаад арга хэмжээ хэрэгжүүлсэний дараа гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад албан ёсны яриа хэлэлцээ хийсэн тухай дэлгэрэнгүй илтгэх хуудас, айлчлалын үеэр байгуулсан хамтын ажиллагааны баримт бичгийн хувийг ирүүлэхгүй байх зэрэг дутагдал давтагдсаар байна.

Мөн төрийн байгууллагууд гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагаар дамжуулахгүйгээр хилийн чанадад суугаа Монгол Улсын дипломат төлөөлөгчийн газар, гадаад улсаас Монгол Улсад суугаа дипломат төлөөлөгчийн газартай шууд харилцах, гадаад харилцаа, хамтын ажиллагааны талаарх мэдээллийг гадаад харилцааны асуудал эрхэлсэн төрийн захиргааны төв байгууллагад гаргаж өгөхгүй байх зэрэг түгээмэл алдаа дутагдал нь Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогыг нэгдмэл, залгамж чанартай, харилцан уялдаатайгаар хэрэгжүүлэхэд сөргөөр нөлөөлж байна.

 

Иймд “Төрийн гадаад бодлого нэгдмэл байх, гадаад харилцаанд үндэсний ашиг сонирхлыг дээдлэх зарчмыг тууштай хэрэгжүүлнэ” гэсэн Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлалын заалт, “Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангаж, залгамж чанарыг хадгална” гэсэн Гадаад бодлогын үзэл баримтлалын заалтыг хангаж хэрэгжүүлэх болон дээр дурдсан үндэслэл, шаардлагын хүрээнд Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах тухай хуулийн төсөл боловсруулах нь зүйтэй гэж үзэв.

 

Хоёр. Хуулийн зорилго, ерөнхий бүтэц, зохицуулах харилцаа, хамрах хүрээ

 

Тус хуулийн төсөл нь Монгол Улсын төрийн гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах эрх зүйн үндсийг тодорхойлж, түүнтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад чиглэнэ. Хуулийн төслийг дараахь агуулгаар боловсруулна. Үүнд:

 

  1. Хуулийн зорилт, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахтай холбоотой хууль тогтоомж, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах зарчим, хэрэглэх нэр томьёо, гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах чиг үүргийг тодорхойлж тусгана.

 

  1. Гадаад бодлогыг боловсруулахад нэгдмэл байдлыг хангах, гадаад бодлогын байр суурийг тодорхойлох, илэрхийлэхтэй холбоотой зохицуулалтыг тусгана.

 

  1. Гадаад бодлогын хэрэгжилтийг уялдуулан зохицуулах, төрийн өндөр түвшний болон бусад түвшний гадаад арга хэмжээг төлөвлөх, бэлтгэл хангах, хэрэгжүүлэхтэй холбоотой зохицуулалтыг тусгана.

 

  1.     Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах ажиллагаанд хяналт тавих, тайлагнах, хууль тогтоомж зөрчигчид хариуцлага хүлээлгэхтэй холбоотой зохицуулалтыг тусгана.

 

Гурав. Хууль батлагдсаны дараа үүсч болох эдийн засаг, нийгэм, хууль эрх зүйн үр дагавар, тэдгээрийг шийдвэрлэх талаар авч хэрэгжүүлэх арга хэмжээний санал

 

Хуулийн төсөл батлагдсанаар эдийн засаг, нийгэм, хууль эрх зүйн хүрээнд дараахь эерэг үр дагавар бий болно гэж үзэж байна. Үүнд:

 

  1. Гадаад бодлогыг боловсруулах, тодорхойлох, хэрэгжүүлэх үйл ажиллагаанд нэгдмэл байдлыг хангах эрх зүйн үндэслэл тодорхой болж, Үндэсний аюулгүй байдлын үзэл баримтлал болон Гадаад бодлогын үзэл баримтлалд нийцсэн үндэсний нийтлэг ашиг сонирхлыг дээдлэх, гадаад бодлогын нэгдмэл, тогтвортой, залгамж чанарыг хадгалах тогтолцоо бэхжинэ.

 

  1. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангах, сахих чиг үүрэгтэй байгууллага, албан тушаалтан гадаад бодлогын зорилго, зорилт, байр суурийг өөрийн үзэмжээр тодорхойлох, тайлбарлах явдал зогсоно.

 

  1. Гадаад бодлогын нэгдмэл байдлыг хангахад оролцогч байгууллага, албан тушаалтны чиг үүрэг, хариуцлагыг тодорхой болгох, үйл ажиллагааны уялдаа холбоог хангах, төрийн гадаад арга хэмжээг төлөвлөх, хэрэгжүүлэх, хяналт тавих, тайлагнах бололцоо бүрдэнэ.

 

  1. Гадаад бодлогын нэгдмэл, тогтвортой байдал бэхжиж, Монгол Улсын гадаад нэр хүнд дээшилснээр гадаад харилцааны эдийн засгийн үр өгөөжийг нэмэгдүүлэх зэрэг бодитой эерэг үр дүн гарна.

 

Дөрөв. Хуулийн төсөл нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Монгол Улсын олон улсын гэрээ болон бусад хуультай хэрхэн уялдах, цаашид нэмэлт, өөрчлөлт оруулах, хүчингүй болгох хууль тогтоомжийн талаарх санал

 

Хуулийн төсөл нь Монгол Улсын Үндсэн хууль, Монгол Улсын олон улсын гэрээ болон холбогдох бусад хууль тогтоомжид нийцсэн бөгөөд хуулийн төсөлтэй холбогдуулан бусад хуульд өөрчлөлт оруулах шаардлагагүй байна.

 

 

 

ХУУЛЬ САНААЧЛАГЧ

 

–оОо–